[Интервју] KNS.ba - ИНТЕРВЈУ СО КРИСТИНА КРАЛИЧИН (Македонија)

Автор: Ибрахим Османбашиќ

Интервју со Кристина Краличин, победничка на меѓународниот конкурс „Мост на поетите 2026“ и организаторка на конкурсот „АРС ЛИРИКА БАЛКАНИКА“.

Интервјуто е осмислено со цел да го претстави книжевното творештво на Кристина Краличин, нејзината наградена песна „Двајца не мора да станат едно“, како и нејзиниот ангажман во поврзувањето на балканските поети и развивањето на меѓународната културна соработка.

Вашата песна „Двајца не мора да станат едно“ е прогласена за победничка на меѓународниот конкурс „Мост на поетите 2026“, на кој учествуваа околу 170 автори од 17 држави. Како ја доживеавте оваа вест и што значи признанието за Вас што доаѓа од Сараево? 

Кристина: Веста за наградата ја примив пред сè со изненадување, бидејќи, искрено, не очекував мојата песна да биде прогласена за победничка на конкурсот. Всушност, при пријавувањето не бев ни запознаена со начинот на кој се доделуваат признанијата, односно дали постојат прва, втора и трета награда или некаква друга категоризација. Дури по добивањето на известувањето дознав дека станува збор за избор на една победничка песна на целиот конкурс, што на признанието му даде дополнителна тежина и во мене разбуди уште подлабоко чувство на исполнетост, но и свесност за значењето на таквото книжевно вреднување. 

Особено ми значи што мојата песна „Двајца не мора да станат едно“ ја доби „Дијамантската повелба“ во конкуренција на автори од 17 земји, со различни книжевни традиции, културни искуства и поетски изрази. Посебна вредност за мене има и фактот што признанието доаѓа од Сараево, град чија историја, културна разновидност и книжевна традиција носат силна симболика. Во таа смисла, наградата ја доживувам и како потврда дека поезијата може да воспоставува блискост таму каде што историјата, политиката или општествените околности неретко создавале дистанци.

Насловот на Вашата победничка песна носи силна порака за љубовта, блискоста и зачувувањето на сопствениот идентитет. Што Ве инспирираше да напишете песна со таква идеја и колку таа е поврзана со Вашите лични искуства и погледи на меѓучовечките односи? 

Верувам дека една од најголемите заблуди во нашето разбирање на љубовта е претпоставката дека вистинската блискост подразбира целосно соединување со другиот. Често ја идеализираме љубовта како состојба во која две личности стануваат едно, притоа заборавајќи дека токму нивната различност е она што го прави односот жив, динамичен и вреден за постојано откривање. 

Песната „Двајца не мора да станат едно“ произлезе од размислувањето за таа противречност. Колку повеќе настојуваме да се поистоветиме со некого, толку повеќе ризикуваме да го изгубиме она што нè прави автентични. За мене, љубовта не е откажување од сопствениот идентитет, ниту настојување другиот да го обликуваме според нашите очекувања. 

Секако, моите погледи на меѓучовечките односи се обликувани и од личните искуства, но не верувам дека поезијата треба да се чита како непосредна автобиографска исповед. Личното искуство е често само почетната точка од која се развива една поширока мисла за човековата природа. Во моето творештво настојувам поединечното доживување да го надмине сопствениот контекст и да прерасне во прашање во кое можат да се препознаат и другите луѓе. 

Можеби токму затоа ми е блиска симболиката на мостот. Тој не постои за да ги спои двата брега во еден, туку за да овозможи поврзаност меѓу нив, зачувувајќи ја нивната посебност.

Во обраќањето по повод освојувањето на наградата истакнавте дека мостот има смисла само додека постојат два брега. Може ли оваа мисла да се пренесе и на односите меѓу народите и културите на Балканот, каде што разликите честопати биле причина за оддалечување наместо за меѓусебно запознавање? 

Апсолутно. Верувам дека симболиката на мостот добива уште подлабоко значење кога ќе ја пренесеме од личните односи во поширокиот општествен и културен контекст. Мостот не постои за да ги избрише разликите меѓу двата брега, туку за да овозможи нивно поврзување. Во оваа метафора ја препознавам и суштината на вистинската културна соработка: не во настојувањето да станеме исти, туку во способноста да се разбереме и покрај тоа што сме различни. 

Балканот е простор во кој со векови се испреплетувале јазици, култури, религии и историски искуства. Тоа богатство, за жал, неретко било претворано во основа за поделби, наместо во можност за заемно запознавање. Но, разликите сами по себе не создаваат конфликти. Проблемот настанува кога тие се користат како аргумент за исклучување или кога сопствениот идентитет се гради преку негирање на туѓиот. 

Сметам дека книжевноста има способност да ги преиспитува ваквите обрасци на размислување. Не би сакала да ја идеализирам нејзината моќ, бидејќи таа не може самостојно да разрешува историски конфликти. Но може да влијае врз начинот на кој го восприемаме другиот, да ја намали дистанцата што произлегува од непознавањето и да отвори простор за дијалог таму каде што предрасудите поставиле граници. 

Затоа верувам дека на Балканот не ни недостигаат заеднички нешта, туку подготвеност да ја прифатиме различноста без да ја доживуваме како закана. Мостовите што ги градиме преку книжевноста ни овозможуваат да стигнеме до другиот брег, без да мораме да се откажеме од сопствениот.

На конкурсот „Мост на поетите 2026“ се сретнаа автори од различни јазици, културни традиции и книжевни сензибилитети. Колку се важни ваквите фестивали за воспоставување трајна комуникација меѓу поетите и дали постои доволно простор за нивна континуирана соработка надвор од фестивалските средби? 

Книжевните фестивали имаат исклучително значење за воспоставувањето меѓународна културна комуникација, но нивната вистинска вредност, според мене, се потврдува преку она што останува по завршувањето на настанот, преку контактите што прераснуваат во соработка, идеите што добиваат конкретна реализација и меѓусебната поддршка што продолжува и надвор од формалните програмски рамки. 

Во изминатите години имав можност да учествувам на повеќе меѓународни книжевни манифестации и непосредно да се уверам дека токму ваквите средби можат да бидат почеток на многу позначајни процеси. Понекогаш еден разговор со автор или книжевник од друга земја отвора можности за превод, објавување, заеднички проект или ново претставување пред публика до која претходно не сме имале пристап. Во тој контекст, фестивалите ги доживувам како почетни точки на една поширока мрежа на книжевни и човечки релации, а не како изолирани културни случувања. 

Сепак, би направила разлика меѓу постоењето можности за соработка и нивното вистинско остварување. Трајната соработка бара нешто повеќе од заемна заинтересираност. Таа подразбира лична посветеност, иницијатива, организациска посветеност и подготвеност воспоставените контакти да добијат свое продолжение. Токму тоа настојувам да го правам при секое мое учество на меѓународни книжевни манифестации. Можеби во тоа има удел и мојот организаторски дух, кој ме поттикнува во секоја нова средба да препознаам можност за идни книжевни проекти и соработки.

Како поетеса која дејствува во македонскиот културен простор, како ги гледате можностите за посилно поврзување на поетите од Македонија, Босна и Херцеговина, Србија, Хрватска, Црна Гора, Албанија, Бугарија и другите земји од регионот? Што би требало да се направи за познанствата стекнати на фестивалите да прераснат во заеднички проекти? 

Сметам дека потенцијалот за посилно книжевно поврзување на Балканот е значително поголем од степенот до кој во моментов го искористуваме. Живееме на релативно мал географски простор, со богато и разновидно културно наследство, но и со книжевни традиции што, и покрај географската близина, остануваат недоволно познати едни на други. Парадоксално е што понекогаш полесно воспоставуваме книжевни контакти со автори од далечни земји отколку со оние што творат во нашето непосредно соседство. 

Мислам дека првиот чекор кон надминување на ваквата состојба е да престанеме да ја разбираме регионалната книжевна соработка исклучиво како повремена размена на покани за фестивали и книжевни манифестации. Потребни ни се поконструктивни форми на соработка, заеднички културни програми, книжевни резиденции, авторски гостувања, работилници и регионални иницијативи што ќе овозможат непосредна творечка комуникација и надвор од рамките на поединечните настани.

Колку е денес важно балканските поети меѓусебно да ги преведуваат, објавуваат и промовираат своите дела, особено имајќи предвид дека постои јазична блискост, но таа сè уште не е доволно искористена за поширока книжевна размена? 

Преведувањето го сметам за една од најзначајните форми на културно посредување, бидејќи овозможува книжевното дело да го надмине просторот на јазикот на кој е создадено и да започне нов живот во друга книжевна средина. Особено кога станува збор за поезијата, преводот не е само пренесување на значењето на зборовите, туку и обид да се зачуваат нивниот ритам, емоционалната длабочина, симболиката и особеностите на авторскиот израз. 

На Балканот постои интересна јазична ситуација. Одредени јазици се меѓусебно блиски и овозможуваат значителен степен на разбирање, додека други бараат преведувачко посредување. Но, дури и таму каде што постои јазична блискост, таа не подразбира автоматски и вистинско познавање на современото книжевно творештво. Можеме да разбираме нечиј јазик, а притоа да знаеме многу малку за авторите што создаваат на него. 

Книжевната вредност не треба да зависи од големината на јазичниот простор, ниту од промотивните можности на средината од која доаѓа авторот. 

Затоа сметам дека се потребни повеќе двојазични и повеќејазични изданија, регионални книжевни списанија, антологии и издавачки соработки што ќе овозможат континуирано присуство на балканските автори во соседните културни средини. Притоа, промоцијата не треба да заврши со објавувањето на преводот. Подеднакво е важно делото да стигне до читателите, книжевната критика, библиотеките и културните институции.

Организаторка сте на книжевниот конкурс „Ars Lyrica Balcanica“. Како се роди идејата за овој проект, кои се неговите основни цели и каква книжевна и културна сцена сакате да изградите преку неговото дејствување? 

Идејата за „Ars Lyrica Balcanica – Regional Poetry Award“ произлезе од моето уверување дека балканската поезија располага со исклучително богатство од авторски гласови, книжевни традиции и творечки сензибилитети, но дека сè уште недостигаат доволно заеднички платформи преку кои тоа богатство би добило поголема видливост и меѓународна препознатливост. Во текот на моето досегашно учество на меѓународни книжевни конкурси и фестивали имав можност да се запознаам со различни модели на книжевно организирање, но и да размислувам за тоа како искуствата и можностите што ги стекнувам би можеле да добијат пошироко значење за авторите од регионот. 

Така се роди идејата за регионална поетска награда што ќе ги обединува поетите од балканските земји, овозможувајќи им рамноправно претставување на нивното творештво. Особено ми беше важно конкурсот да биде отворен за поезија напишана на мајчиниот јазик на авторите, бидејќи верувам дека јазичната разновидност не треба да претставува пречка, туку да биде една од суштинските вредности на ваквата иницијатива. 

Основната цел на „Ars Lyrica Balcanica“ е да поттикне книжевна афирмација и заемно препознавање, независно од националната припадност или претходната препознатливост на авторите. Сакав да создадеме простор во кој поезијата ќе биде вреднувана според нејзините уметнички квалитети, а не според географското потекло или јазичната распространетост. Особено ме радува што уште на првото издание пристигнаа над 220 песни од 11 балкански земји, што го доживувам како охрабрувачки почеток и потврда дека постои интерес за ваква регионална иницијатива. 

Мојата визија е „Ars Lyrica Balcanica“ да изгради сопствен идентитет и културен авторитет, засновани врз јасни критериуми, доверба и континуитет. Не ја замислувам само како конкурс што еднаш годишно ќе прогласува наградени автори, туку како иницијатива од која ќе произлегуваат нови книжевни средби, творечки проекти и трајни партнерства.

Особено е интересна меѓународната димензија на конкурсот „Ars Lyrica Balcanica“ и соработката со партнерите од Италија. Како дојде до поврзувањето со италијанските книжевници и културни организации, кој ја покрена иницијативата и врз кои заеднички вредности се темели таа соработка? 

Мојата соработка со италијанската книжевна сцена се развиваше постепено, преку учества на меѓународни книжевни конкурси, освоени признанија и воспоставување професионални контакти со автори и претставници на културни организации. Италијанскиот јазик и книжевност ми се особено блиски и поради моето образование, па оваа соработка за мене претставува природно продолжување на еден долгогодишен личен и професионален интерес. 

Исклучително значаен момент беше моето именување, на 25 октомври 2025 година, за амбасадор на Академијата „Il Parnaso – Premio Angelo La Vecchia“ за земјите од Балканот. Ова признание за мене не претставуваше само лична чест, туку и можност да преземам поактивна улога во воспоставувањето книжевни врски меѓу балканскиот и италијанскиот културен простор. 

Во таа насока, заедно со професорот Калоџеро Ла Векија ја покренавме иницијативата за создавање посебна регионална поетска награда „Ars Lyrica Balcanica“, која доби свое место како посебна секција во рамките на меѓународната книжевна манифестација „Il Parnaso – Premio Angelo La Vecchia“. 

Ме радува што оваа соработка не остана само на ниво на формален договор. На октомвриската манифестација во Сицилија, „Ars Lyrica Balcanica“ беше претставена на високо ниво, како составен дел од меѓународната книжевна програма. Значаен успех постигна и поет од Босна и Херцеговина, чија песна, селектирана во рамките на „Ars Lyrica Balcanica“, го освои престижното второ место на главниот меѓународен конкурс „Il Parnaso – Premio Angelo La Vecchia“. Ова признание е потврда дека регионалната иницијатива веќе дава конкретни резултати и придонесува за афирмација на балканските автори на меѓународната книжевна сцена. 

Ја ценам подготвеноста на италијанските партнери да поддржат иницијатива што произлегува од друг културен простор, препознавајќи ги нејзината вредност и потенцијал. Токму таквиот однос, заснован врз партнерство и заемна почит, го сметам за суштински предуслов за успешна меѓународна културна соработка.

Што им носи соработката со италијанските партнери на балканските автори, а што може балканската книжевност да ѝ понуди на италијанската публика? Дали гледате можност оваа соработка да се прошири преку заеднички антологии, преведувачки проекти, книжевни средби и други меѓународни програми? 

За балканските автори, соработката со италијанските партнери претставува можност за непосреден контакт со една од најбогатите и највлијателните културни традиции во Европа и светот. Италија има исклучително значајно место во историјата на европската книжевност и уметност, а нејзиното културно наследство продолжува да има силно влијание и врз современите уметнички текови. Оттука, оваа соработка овозможува запознавање со различни пристапи кон современото творештво и размена на искуства со автори, преведувачи и културни работници од Европа. Истовремено, балканската книжевност има што да ѝ понуди на италијанската публика, пред сè преку разновидноста на своите поетски гласови, специфичните културни искуства и различните начини на кои современите автори ги преиспитуваат човекот и општеството. 

Што се однесува до понатамошното проширување на соработката, верувам дека постојат реални можности за заеднички антологии, двојазични изданија, преведувачки проекти и книжевни гостувања. Особено би сакала овие можности постепено да добиваат конкретна програмска форма, со учество на автори, преведувачи и издавачи од двете средини. 

Во таа насока, една од моите заложби е „Ars Lyrica Balcanica“ во 2027 година да прерасне од регионална поетска награда во меѓународен поетски фестивал, со учество на автори од балканските земји и гости од Италија. На тој начин, балканските поети нема само да бидат претставувани на меѓународни манифестации, туку и самите ќе бидат домаќини на книжевни средби со меѓународен карактер.

Кога станува збор за Вашето книжевно творештво, кои теми се најчесто присутни во Вашата поезија? Дали повеќе Ве преокупираат љубовта, идентитетот, внатрешните превирања на човекот, општествената стварност или прашањата за односот на поединецот кон светот во кој живее? 

Не би можела да издвојам една тема како доминантна во мојата поезија, бидејќи љубовта, идентитетот, внатрешните превирања и општествената стварност за мене не се одвоени тематски целини, туку различни димензии на човековото постоење. Во суштината на мојот поетски интерес е човекот, со сите негови противречности, стремежи, стравови, желби и обиди да воспостави смисла во сопственото постоење. 

Особено ме интересираат состојбите во кои човекот се соочува со самиот себе, со разликата меѓу она што го чувствува и она што го покажува, меѓу она што го посакува и она што општеството го очекува од него. Љубовта во мојата поезија не е исклучиво романтично чувство, туку и простор за преиспитување на слободата, блискоста, припадноста и личниот идентитет. 

Не настојувам преку поезијата да понудам конечни одговори на прашањата што ме преокупираат. Повеќе ме интересира можноста преку стихот да отворам нови перспективи, да ги доведам во прашање навидум подразбирливите вистини и да го поттикнам читателот на сопствено толкување и размислување.

Покрај поезија, пишувате и проза. Како се разликува Вашиот творечки пристап кога пишувате песна, а како кога обликувате прозна приказна? Дали постојат теми што полесно ги изразувате преку поезијата, додека за други чувствувате дека бараат поширок наративен простор? 

Поезијата и прозата за мене се два различни начина на книжевно изразување на човекот и стварноста. Во поезијата настојувам мислата и чувството да ги концентрирам во ограничен јазичен простор, каде што секој збор, ритам и пауза имаат свое значење. Прозата, пак, ми овозможува пошироко да ги развивам психолошките состојби на ликовите, нивните меѓусебни односи што произлегуваат од животните околности. 

Не би рекла дека постојат теми што ѝ припаѓаат исклучиво на поезијата или на прозата. Разликата ја гледам во начинот на кој одредена идеја бара да биде обликувана. Понекогаш една сложена емоција може да се изрази во неколку стихови, додека навидум едноставна човечка постапка бара цела приказна за да се откријат нејзините мотиви и последици. 

Ако во поезијата силната емоција најчесто го наоѓа својот израз преку метафората и симболиката, во прозата ме привлекува можноста за продлабочена психолошка анализа на ликовите, нивните мотиви и внатрешни конфликти. Сакам психолошки да ги разглобувам своите ликови, да навлегувам во причините за нивните постапки и да ги истражувам филозофските прашања што произлегуваат од нивните животни избори. Токму тој поширок простор за аналитичност и филозофско промислување е една од причините поради кои прозата ми е особено блиска.

Колку се поврзани Вашите книжевни теми со времето во кое живееме? Дали сметате дека писателот има одговорност да реагира на општествените проблеми и човечките неправди или книжевноста, пред сè, треба да остане простор на лична слобода, имагинација и естетско истражување? 

Не мислам дека општествената одговорност и уметничката слобода се меѓусебно спротивставени категории. Верувам дека книжевноста може критички да се осврнува на општествените појави, човечките неправди и противречностите на времето, а притоа да ја зачува својата уметничка автономија. Писателот неизбежно е дел од општеството во кое живее и неговите искуства, набљудувања и размислувања наоѓаат одраз во творештвото, дури и кога не обработува непосредно општествени или политички теми. Неговото творештво, свесно или несвесно, ги носи трагите на вредностите и промените што го обликуваат тоа време. 

Сепак, не верувам дека писателот има обврска да реагира на секоја општествена неправда, ниту дека книжевноста треба да преземе улога на морален арбитер. Нејзината вредност не произлегува од исправноста на пораката што ја пренесува, туку од способноста да ја истражува сложеноста на човечката природа, вклучително и нејзините непријатни и морално двосмислени страни. 

За мене, уметничката слобода е предуслов за автентично творештво. Писателот треба да има право да поставува прашања без нужно да понуди одговори, да ги преиспитува општоприфатените ставови, па дури и да го вознемири читателот. Понекогаш книжевноста најсилно реагира на стварноста токму тогаш кога не се обидува да ја објасни или осуди, туку ни овозможува да ја согледаме од перспектива што претходно не сме ја имале предвид.

Во колкава мера книжевните конкурси и меѓународните фестивали можат да им помогнат на авторите кои сè уште не се доволно познати на пошироката читателска публика? Што би им порачале на младите поети кои штотуку почнуваат да објавуваат и го бараат својот препознатлив книжевен глас? 

Книжевните конкурси и меѓународните фестивали можат да бидат значаен поттик за авторите кои допрва ја градат својата книжевна препознатливост. Покрај можноста за афирмација, тие овозможуваат творештвото да биде вреднувано надвор од непосредната културна средина, да допре до нова публика и да го привлече вниманието на издавачи, преведувачи и книжевни критичари. Од сопственото искуство можам да потврдам дека понекогаш едно меѓународно признание отвора можности за кои авторот претходно не ни размислувал. 

Сепак, би нагласила дека наградите не треба да станат мерило според кое писателот ја проценува сопствената вредност. Во последно време сè почесто сме сведоци на девалвација на книжевните признанија, предизвикана од хиперпродукција на дела со сомнителен уметнички квалитет и од конкурси на кои критериумите за вреднување не секогаш се доволно строги. Јазичните бариери и несовршеностите на преводот понекогаш дополнително го отежнуваат објективното вреднување, но не смеат да послужат како оправдување за отсуството на вистински уметнички критериуми. Книжевното творештво не е натпревар во кој уметничкиот квалитет секогаш може објективно да се рангира, ниту, од друга страна, отсуството на признание подразбира отсуство на талент. 

На младите поети би им порачала да читаат многу, да експериментираат со јазикот, да бидат критични кон сопствените текстови и да не брзаат да изградат препознатлив стил по секоја цена. Автентичниот книжевен глас не се создава преку настојувањето да бидеме поинакви од другите, туку преку постепеното откривање на сопствениот начин на размислување и изразување. И, можеби најважно, да не пишуваат за да бидат наградени, туку затоа што имаат нешто што навистина сакаат да го кажат.

Колку современите дигитални комуникации и социјалните мрежи го променија начинот на кој поетите го претставуваат своето творештво, пронаоѓаат читатели и воспоставуваат меѓународни контакти? Можат ли дигиталните платформи да станат трајна инфраструктура за соработка меѓу балканските и европските книжевници? 

Дигиталните комуникации суштински го променија начинот на кој книжевноста стигнува до читателите. Денес авторот не зависи исклучиво од традиционалните издавачки и медиумски канали за да го претстави своето творештво, ниту географската оддалеченост претставува пречка за воспоставување меѓународни контакти. Од сопственото искуство можам да потврдам дека значаен дел од моите книжевни соработки започнале токму преку дигиталната комуникација, а подоцна прераснале во конкретни проекти и лични средби. 

Сепак, поголемата видливост не подразбира нужно и поголема книжевна вредност. Во многу мои досегашни интервјуа сум истакнала дека социјалните мрежи често ја фаворизираат брзината, кратката форма и моменталното внимание, додека книжевноста бара време, концентрација и подлабоко читателско доживување. Затоа сметам дека дигиталните платформи треба да бидат средство за афирмација и поврзување, а не критериум според кој се вреднува уметничкото творештво. 

Верувам дека тие можат да прераснат и во трајна инфраструктура за меѓународна книжевна соработка, особено ако се развиваат како организирани простори за размена на информации, авторски дела, преводи и заеднички иницијативи. Но, нивната вистинска вредност ќе зависи од квалитетот на содржините и од луѓето што стојат зад нив, а не само од технолошките можности што ги нудат.

Кога ќе погледнете на Вашето досегашно творештво и ангажманот во поврзувањето на книжевниците, какви планови имате за наредниот период? 

Во наредниот период ме очекуваат неколку значајни книжевни и уметнички проекти. Во завршна подготовка е мојот нов роман „Алтерирана стварност“, петти по ред од планираната едиција од четиринаесет романи, кој жанровски претставува психолошка проза со елементи на научна фантастика и драма, а паралелно работам и на проектот „Соголување“, кој обединува дванаесет кратки раскази и авторски уметнички календар за 2027 година. Станува збор за досега невиден концепт во кој книжевноста и фотографијата се надополнуваат, создавајќи нов простор за интерпретација на човековата природа и сложеноста на меѓучовечките односи. Ова е проект на кој сум особено горда и чија претстојна реализација ја очекувам со голема возбуда, бидејќи претставува остварување на една моја долгогодишна творечка замисла. 

На меѓународен план, продолжувам со активностите поврзани со „Ars Lyrica Balcanica“, со амбиција оваа регионална поетска награда во 2027 година да прерасне во меѓународен поетски фестивал. Истовремено, планирам да ја продолжам и продлабочам соработката со италијанските книжевни и културни организации. 

Сите новости за моето книжевно творештво, актуелните проекти и меѓународните активности редовно ги објавувам на мојата официјална веб-страница www.kralichin.com. 

Сепак, покрај сите проекти и професионални ангажмани, мојот најважен план останува да продолжам да пишувам. Верувам дека книжевното творештво не треба да биде подредено на календарот на настани, награди и промоции, туку да го зачува просторот на слобода и истражување од кој првично и произлегува.

(Напомена: Ова интервју е објавено оригинално на босански јазик на книжевниот портал kns.ba)

…………………….

Гостинка на интервјуто: Кристина Краличин (Македонија)
Автор на интервјуто и подготовка: Емир Јакубовиќ